HEDEFE YAKLAŞTIKÇA DİKKATİMİZ AZALIYOR: İŞ SONU REHAVETİ VE İŞ GÜVENLİĞİ

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) süreçlerinde risk analizleri ve önlemler genellikle işin başlangıç aşamasına, yani hazırlık, kurulum ve yüksek riskli operasyonların ilk fazlarına yoğunlaşır. Ancak istatistikler ve saha gözlemleri, iş kazalarının azımsanmayacak bir kısmının, projenin veya günlük mesainin "son aşamalarında", yani hedefe en çok yaklaşılan anlarda meydana geldiğini göstermektedir. Bu fenomen, psikolojik literatürde ve endüstriyel güvenlikte ciddi bir risk faktörü olarak kabul edilir.

1. Hedefe Yaklaşma Etkisi ve Beynin Yanılgısı

Bir işi bitirmeye yaklaştığımızda, insan beyni biyolojik ve psikolojik olarak "görevin tamamlandığı" sinyalini erken vermeye meyillidir. Projenin son %10’luk dilimine girildiğinde, bitiş çizgisinin görünmesiyle birlikte motivasyon yapay bir şekilde zirveye ulaşırken, eş zamanlı olarak zihinsel odaklanma ve teyakkuz durumu (alertness) hızla düşüşe geçer. Beyin, ödül mekanizmasına (işin bitmesi, dinlenme, eve dönüş) odaklanarak mevcut risk unsurlarını arka plana iter. Bu durum; son kontrollerin atlanmasına, standart işletim prosedürlerinin (SOP) ihmal edilmesine ve tehlikelerin göz ardı edilmesine doğrudan zemin hazırlar.

2. İnşaat ve Endüstriyel Sahalarda İş Sonu Rehavetinin Sonuçları

Özellikle yoğun fiziksel güç ve kesintisiz dikkat gerektiren inşaat, montaj, imalat ve bakım-onarım gibi sektörlerde iş sonu rehaveti ölümcül sonuçlar doğurabilir. Saatlerce sorunsuz yürütülen bir operasyonun son dakikalarında şu hatalar sıkça gözlemlenir:

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) İhlalleri: "Zaten iki dakikalık iş kaldı", "Hava çok sıcak, bitti bitecek" düşüncesiyle baret, emniyet kemeri, gözlük veya eldivenlerin erken çıkarılması.

• Son Kontrollerin Pas Geçilmesi: Elektrik panolarının kapatılması, hatların de-enerjize (LOTO/EKED) edilmesi veya sızdırmazlık testlerinin aceleye getirilerek yüzeysel yapılması.

• Prosedür Dışı Kısa Yollara Başvurma: Güvenli montaj ve taşıma kuralları yerine, süreci birkaç dakika hızlandıracak tehlikeli pratiklerin tercih edilmesi.

Unutulmamalıdır ki: Bir iş; tüm temizlik, atık yönetimi, ekipman toplama ve saha teslim süreçleri eksiksiz tamamlanıp resmi olarak kapatılmadığı sürece bitmiş sayılmaz. Güvenlik önlemleri son saniyeye kadar aynı kararlılıkla uygulanmalıdır.

3. İş Sonu Kazalarını Önlemek İçin Alınması Gereken Önlemler

Sahalarda rehavet kaynaklı riskleri minimize etmek amacıyla idari ve operasyonel düzeyde şu aksiyonlar mutlaka hayata geçirilmelidir:

• Dinamik Risk Değerlendirmesi ve Ara Toolbox Bilgilendirmeleri: Mesai başlangıcında yapılan genel toolbox (iş başı) konuşmalarının yanı sıra, projenin kritik son aşamalarına girilmeden önce kısa bir "dur-düşün" toplantısı organize edilmelidir. Çalışanlara hedefe yaklaşmanın getirdiği rehavet riski hatırlatılmalı ve zihinsel odaklanma yeniden canlandırılmalıdır.

• Çapraz Kontrol ve Gözetim Mekanizmaları: İşin son aşamasındaki kontroller, işi doğrudan yapan personelin dışındaki bir göz (örneğin bir üst amir, formen veya İSG uzmanı) tarafından çapraz kontrole tabi tutulmalıdır. Yorgun ve bitişe odaklanmış bir zihnin gözden kaçırabileceği detaylar, taze bir bakış açısıyla kolayca tespit edilebilir.

• Güvenlik Kültürünün Güçlendirilmesi (#ArkadaşınıKoru): Sahada çalışanların birbirlerini denetlemesi ve uyarması teşvik edilmelidir. Bir çalışanın rehavete kapılarak KKD'sini çıkardığı veya bir adımı atladığı görüldüğünde, ekip arkadaşının müdahale etmesi bir refleks haline getirilmelidir.